Lipödem, özellikle vücudun alt bölgelerinde yağ dokusunun simetrik şekilde birikmesiyle ortaya çıkan; ağrı, hassasiyet, ödem ve kolay morarma gibi şikâyetlere yol açabilen kronik bir tablodur.
Bugün için tek ve kesin bir “lipödem diyeti” tanımlanmamıştır. Bu konuda bilimsel çalışmalar sınırlı olsa da mevcut veriler bilimsel temelli beslenme yaklaşımlarının semptomların hafifletilmesinde ve yaşam kalitesinin artırılmasında önemli rol oynadığını vurgulamaktadır. Lipödemli bireylerde kilo kaybı genellikle vücudun diğer bölgelerinde görülürken, lipödemli yağ dokusunda belirgin bir azalma sağlamak güçtür. Bu nedenle beslenme tedavisinin temel amacı yalnızca kilo vermek değil; inflamasyonu (yangısal reaksiyonları) azaltmak, ödemi hafifletmek, lenf dolaşımını desteklemek ve insülin dengesini korumaktır.
Lipödem ve Akdeniz Diyeti
Akdeniz diyeti, yüksek antioksidan (koruyucu) ve antiinflamatuar (yangısal reaksiyonları azaltan-yatıştırıcı) içeriği sayesinde lipödemde önemli bir beslenme modeli olarak öne çıkar çünkü lipödemde temel sorunlardan biri kronik inflamasyondur (yangısal reaksiyonlar). Buna ek olarak Akdeniz diyetinin ödemi, ağrıyı ve hassasiyeti hafifletmeye yardımcı olduğu, insülin dengesini koruyarak kilo yönetimini desteklediği bilinmektedir.
Akdeniz diyeti; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık, zeytinyağı ve kuruyemişlerden zengin iken kırmızı et, şekerli içecekler ve işlenmiş gıdalardan fakir bir yapıya sahiptir. Bu beslenme modelinde ayrıca omega-3 yağ asitleri (balık yağı, ceviz gibi), polifenoller (üzüm, çilek, nar, böğürtlen, kırmızı lahana, soğan, yeşil/siyah çay, kahve, kuruyemiş ve tohumlar gibi.), D vitamini, probiyotikler (turşu gibi doğal fermente ürünler) gibi fonksiyonel besin bileşenleri de bulunur ve bunlar inflamasyonu azaltmada, bağışıklık sistemini desteklemede önemli rol oynar.
Lipödem özelinde değerlendirildiğinde hastalığın koruma döneminde klasik Akdeniz diyeti tercih edilirken, hastalığın aktif döneminde klasik Akdeniz diyeti yüksek karbonhidrat içeriği nedeniyle sorun yaratabileceğinden daha düşük glisemik yük sağlayan “Modifiye Akdeniz Diyeti” tercih edilir. Bu yaklaşım, tam tahılların yerine daha düşük karbonhidratlı seçeneklere ağırlık verilmesi ve protein dengesinin artırılmasıyla uygulanır. Dolayısıyla modifiye edilmiş Akdeniz diyeti ve klasik Akdeniz diyeti lipödemli bireyler için yaşam boyu sürdürülebilir olması, günlük yaşama kolaylıkla uyarlanabilmesi ve semptomların kontrol altında tutulmasını sağlaması nedeniyle lipödemde büyük önem taşır. Bu nedenle lipödemli bireyler için en güvenli ve uygulanabilir beslenme modellerinden biri olarak öne çıkar.
Lipödem ve Ketojenik Diyet
Ketojenik diyet, karbonhidrat alımının oldukça kısıtlandığı ve yağların temel enerji kaynağı olarak kullanıldığı bir beslenme modelidir. Bu süreçte vücut ketozis adı verilen metabolik duruma girerek enerji üretiminde glikoz yerine keton cisimciklerinden yararlanır.
Lipödem açısından değerlendirildiğinde, ketojenik diyetin insülin direncini azaltması, inflamasyonu (yangısal reaksiyonları) baskılaması ve ödemi hafifletmesi önemli avantajlar sağlar.
Diyetin içeriği; et, balık, yumurta, peynir, yağlı tohumlar, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado yağı, Hindistan cevizi yağı) ve düşük karbonhidratlı sebzelerden (marul, roka, salatalık, kabak, karnabahar gibi) oluşurken; ekmek, makarna, pirinç, şekerli yiyecekler, işlenmiş gıdalar (paketli ürünler, sucuk, salam, sosis, unlu mamuller, hazır soslar) ve nişastalı sebzelerden (patates, mısır, bezelye gibi) kaçınılır.
Fonksiyonel açıdan orta zincirli yağ asitleri (Hindistan cevizi yağı vb.), omega-3 kaynakları (balık yağı, ceviz) ve antioksidan sebzeler (sarımsak, soğan, yeşil/sarı/kırmızı biber, domates, havuç gibi) diyetin etkilerini destekleyici öğeler arasında sayılabilir.
Lipödemli bireylerde ketojenik diyet kilo yönetimini kolaylaştırabilir, ağrı ve hassasiyetin azalmasına katkı sağlayabilir ancak uzun vadede sürdürülebilirliği düşük olması, sosyal yaşamda kısıtlayıcı yönleri ve yetersiz lif alımı gibi riskleri nedeniyle aktif tedavi sürecinde diyetisyen kontrolünde tercih edilmesi önerilir.
Lipödem ve Eliminasyon Diyeti
Eliminasyon diyeti, beslenmede en sık hassasiyet yaratan gıdaların (gluten, süt ürünleri, soya, işlenmiş gıdalar, şeker vb.) belirli bir süre çıkarıldığı, ardından kontrollü şekilde yeniden eklendiği bir beslenme modelidir. Bu yöntemle inflamasyonu (yangısal reaksiyonları) artıran besinler belirlenir; sindirim sistemi onarılır, bağışıklık dengesi desteklenir, bağırsak florası onarılır, karaciğer detoksu yapılır.
Lipödem açısından değerlendirildiğinde eliminasyon diyeti, kronik inflamasyonu ve ödemi azaltarak ağrı ve hassasiyetin hafiflemesine katkı sağlar; bağırsak onarımı ile kilo kaybını kolaylaştırır ve böylece hastalığın iyileşme seyrini olumlu yönde etkiler.
Avantajları arasında kişiye özel problemli besinleri ortaya çıkarması, inflamasyonu baskılaması, ödemi azaltması ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni sağlaması yer alırken; dezavantajları olarak uzun süreli kısıtlamaların zorlayıcı olması, yanlış uygulandığında besin yetersizliklerine yol açabilmesi ve sosyal yaşamda kısıtlamalar getirebilmesi yer almaktadır. Bu nedenle lipödemli bireylerde eliminasyon diyeti, aktif tedavi sürecinin ilk basamağı olarak ancak kişisel ihtiyaçlara göre planlandığında ve mutlaka bir diyetisyen gözetiminde uygulandığında güvenli ve etkili bir yaklaşım olabilir.
Lipödem ve Aralıklı Oruç
Aralıklı oruç, günün belirli saatlerinde yemek yemeyi kısıtlayan ve diğer saatlerde normal beslenmeye izin veren bir modeldir. Yani bu diyet modelinde ne yediğinizden çok ne zaman yediğiniz önem kazanır.
Lipödem açısından bakıldığında aralıklı oruç insülin direncini azaltmaya, inflamasyonu (yangısal reaksiyonları) hafifletmeye ve ödemi kontrol altına almaya yardımcı olabilir. En sık kullanılan yöntemler 16:8 (16 saat açlık, 8 saat beslenme) veya 5:2 (haftada 2 gün çok düşük kalorili beslenme, 5 gün normal beslenme) protokolleridir.
Bu modelde genellikle sebze, meyve, kaliteli protein (yumurta, organik tavuk/hindi, balık gibi), sağlıklı yağlar (zeytinyağı ve avokado gibi) ve tam tahıllara (çavdar, karabuğday, arpa gibi) yer verilirken; işlenmiş gıdalar (paketli ürünler, sucuk, salam, sosis, unlu mamuller, hazır soslar), rafine şekerler ve aşırı karbonhidratlı yiyeceklerden uzak durulması önerilir.
Fonksiyonel açıdan antioksidan bitki çayları (zencefil çayı, zerdeçal çayı, yeşilçay gibi), probiyotikler (yoğurt, kefir, turşu gibi doğal fermente ürünler) ve omega-3 kaynakları (balık yağı, ceviz ve keten tohumu) süreci destekleyebilir.
Lipödemli bireyler için aralıklı oruç kilo kontrolüne, şişlik ve ağrıların azalmasına katkı sağlayabilir ancak herkes için uygun değildir; özellikle kan şekeri düzensizliği, mide-bağırsak problemleri veya yeme bozukluğu öyküsü olan kişilerde dikkatli yaklaşılmalıdır. Bu nedenle aralıklı oruç, koruma döneminde doğru planlandığında sürdürülebilir bir seçenek olabilir fakat kişisel ihtiyaçlara göre uyarlanmalı ve mutlaka bir diyetisyen gözetiminde uygulanmalıdır.
Lipödem Hastalarının Kaçınması Gereken Gıdalar
Lipödemde inflamasyon (yangısal reaksiyonlar), ödem ve insülin direnci önemli rol oynadığı için beslenmede bazı gıdalardan kaçınmak gerekir. Bunlar:
- Rafine karbonhidratlar (şeker, beyaz un, hamur işi, tatlılar, şekerli/asitli içecekler)
- Rafine yağlar (mısır yağı, margarin gibi)
- İşlenmiş gıdalar (sucuk, salam, sosis, unlu mamuller, hazır soslar)
- Paketli gıdalar
- Yüksek sodyum/tuz
- Süt
- Gluten (buğday, arpa, çavdar içeren tüm besinler)
- Kırmızı et (özellikle dana eti)
- Alkol
- Yapay tatlandırıcılar (aspartam, sukraloz gibi)
- Gıda koruyucuları ve katkı maddeleri (potasyum sorbat, nitrit, nitrat, guar gam gibi)
- Östrojen içeriği yüksek gıdalar (hurma, maydanoz, tahin, brokoli, soya fasulyesi gibi)
Rafine şeker, tatlılar, şekerli içecekler ve beyaz undan yapılan ürünler kan şekerini hızla yükselterek insülin salınımını artırır ve yağ depolanmasını kolaylaştırır. Benzer şekilde aşırı tuz içeren besinler ödemi artırabilirken; işlenmiş ve paketli gıdalar katkı maddeleri, doymuş yağlar ve trans yağlar nedeniyle inflamatuar süreçleri tetikleyebilir.
Bazı bireylerde süt ürünleri ve gluten de hassasiyet yaratabileceği için dikkatle tüketilmelidir. Alkol ise sıvı dengesini bozarak şişlik ve rahatsızlığı artırabilir. Bunlara ek olarak östrojen içeriği yüksek gıdaları da tüketim miktarına dikkat ederek yani tüketim sıklığı ve miktarını azaltarak tüketmek gerekmektedir.
Genel olarak, yüksek glisemik indeksi olan besinler (kan şekerini hızla yükselten besinler) ve işlenmiş ürünler lipödem semptomlarını şiddetlendirebileceği için bu gıdalardan uzak durmak semptom yönetiminde büyük önem taşır.
Lipödem Semptomlarını Hafifletebilecek Besinler ve Takviyeler
Lipödemde ödem, ağrı ve inflamasyonu (yangısal reaksiyonları) hafifletmeye yardımcı olabilecek bazı destekler ve besinler öne çıkmaktadır.
En çok önerilen gıda destek ürünleri:
- Omega-3
- Selenyum
- Magnezyum
Tavsiye edilen besinler:
- Polifenoller açısından zengin taze meyve ve sebzeler (üzüm, böğürtlen, çilek, yaban mersini, enginar, domates, kırmızı lahana, soğan gibi)
- C vitamini ve antioksidan içeren besinler (turunçgiller, kivi, çilek, böğürtlen, ananas, biber, roka gibi)
- Lif içeriği zengin besinler (meyve, sebze, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar)
- Anti inflamatuar bileşenler (zerdeçal, zencefil, sarımsak, kekik, nane, karabiber gibi)
- Meyve/bitki çayları (zencefil çayı, yeşil çay, beyaz çay gibi)
Bunlara ek olarak yeterli protein tüketimi (organik ürünler tercih edilmeli) kas kütlesini korurken, düzenli ve yeterli su içmek lenf dolaşımını destekleyerek ödemin azalmasına yardımcı olur. Tüm bu beslenme yaklaşımlarının kişiye özgü planlanması ve takviyelerin uzman gözetiminde kullanılması lipödemde daha etkin bir semptom yönetimi sağlayacaktır.
