Lipödem sadece estetik bir sorun değildir. Hastanın yaşam kalitesini belirgin derecede olumsuz etkileyen yakınmalara ve bir dizi psikososyal sorunlara yol açan önemli bir sağlık sorunudur.
Vücut yapısı
Lipödemli kadınların en temel yakınması bacaklarının olması gerekenden daha kalın ve hastalık ilerledikçe ağrılı olmasıdır. Genellikle vücudun belden aşağı kısmı belden yukarı kısmına göre anormal derecede daha kalındır. Bu durum en sıklıkla kıyafet alışverişleri sırasında fark edilir. Örneğin, hastaya uygun gömlek ya da bluz bedeni ile pantolon bedeni arasında belirgin derecede fark vardır. Lipödem kolları da etkileyebilir ve bu durumda özellikle dirsek ile omuz eklemi arasında yağ birikmesine bağlı sarkma söz konusudur.
Bacak ağrısı, ödem ve çabuk morarma
Bacaklarda kendiliğinden ya da dokunmakla ağrı olabilir. Bacak ağrısı tüm bacağı etkiler, bacakta ağırlık hissi vardır. Ağrı yakınması akşama doğru ve yaz mevsiminde sıcak havalarda daha çok artar. Dokunmakla ya da bastırmakla ağrı ve hassasiyet ise masaj yapılmasını ya da teması zorlaştırır. Nadiren hastanın bacaklarında ağrı olmadan da lipödem tanısı konulabilir. Ancak bu noktada, USA ve Almanya’dan yayınlanmış bilimsel kılavuzlar arasında görüş ayrılığı vardır. Bacak ağrısı ve ödem, bacakların kalp seviyesi üzerine kaldırılması yani bacak elevasyonu ile pek geçmez. Diz altı bölgesinde dokunmakla az miktarda iz bırakan ödem olabilir. Cilt genellikle soğuktur. Tabloya ince varisler de eşlik edebilir ve bu durum kadınları estetik açıdan rahatsız edebilir. Lipödem ince kılcal damarlarda yapısal bozukluklara yol açtığı için bacaklarda yer yer cilt altı kanama ve kendiliğinden kolayca morarma oluşur. Bu morarma uzun süre geçmez.
Ortopedik sorunlar
Lipödem evresi arttıkça bacaklarda biriken yağ kütlesi miktarı da artar. Hasta içe basmaya başlar ve yürüme aksı bozulur. Zamanla diz ve kalça eklemlerinde ortopedik sorunlar gelişebilir. Eklemlerde aşırı esneklik (hipermobilite) olması tüm bu tabloya eklendiğinde hastanın yürümesi zorlaşır. Hastanın mobilitesi yani hareket kabiliyeti zorlaşır. Bu durum hastanın egzersiz yapmasını da giderek olumsuz etkiler.
Psikolojik sorunlar
Lipödemli kadınların %85’i bu hastalığın zihinsel sağlıklarını ve kendilerine güven durumunu etkilediğini belirtmiştir. Lipödemli kadınlarda, toplum ortalamasının üzerinde, yaklaşık %18-35 oranında depresyon gözlenmiştir. Depresyona ek olarak anksiyete ve sosyal izolasyon da sıklıkla görülür. Bunlara ek olarak, bulimia, yeme atakları ve anoreksiya nevroza gibi yeme bozuklukları da söz konusudur. Lipödemli kadınlar, kronik ve ilerleyici bir hastalıkla uzun süre mücadele etmek zorundadırlar ve hastalığın günümüzde kesin bir tedavisini yoktur. Bacaklarda biriken yağ dokusu diyet ve düzenli egzersize dirençli olduğu için uzun dönemde umutsuzluk ve hayal kırıklığı yaratır. Lipödem konusunda toplumda farkındalık ve bilgi düzeyi düşük olduğu için çevresindeki kişiler tarafından kolayca yargılanırlar. Tüm bu faktörler, lipödemli kadınlarda psikolojik sorunlara yol açabilir. Depresyon, anksiyete ve yeme bozukları bulgu ve belirtileri varlığında profesyonel psikolojik destek almaları önerilir.
Kaynaklar:
- Faerber G, Cornely M, Daubert C et al. J Dtsch Dermatol Ges. 2024 Sep;22(9):1303-1315.
- Herbst KL, Kahn LA, Iker E et al. Phlebology. 2021 Dec;36(10):779-796.
- Halk AB, Damstra RJ. Phlebology 2017; 32: 152–159
- Bauer AT, von Lukowicz D, Lossagk K, et al. Plast Reconstr Surg 2019; 144: 1475–1484.
- Dudek JE, Bialaszek W, Ostaszewski P. Qual Life Res 2016; 25: 401–408
