Lipödem tanısı, hastanın yakınmaları, tıbbi öyküsü ve fizik inceleme bulguları göz önünde bulundurularak konulur. Yani lipödem tanısı büyük oranda klinik bulgularla konulur. Lipödem kesin tanısı için özel bir tetkik yöntemi ya da cihazı yoktur. Önemli olan, hastayı değerlendiren doktorun lipödem konusunda bilgili ve deneyimli olmasıdır.
Bu amaçla, Kalp ve Damar Cerrahisi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon, Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi bölümleri hastayı değerlendirerek lipödem tanısı koyabilir.
Lipödem tanısına yönelik olarak 2017 yılında Hollanda’da yayımlanan bilimsel kılavuzun (1) içeriği 2019 yılında Obesity adlı bilimsel dergide (2) revize edilerek bilimsel tanı kriterleri yayımlanmıştır.
Hastanın tıbbi öyküsü (A)
- Vücutta orantısız yağ depolanması
- Kilo vermenin yağ dağılımına etkisinin sınırlı olması ya da olmaması
- Bacaklarda ağrı ve morarma
- Bacaklarda yorgunluk hissi ya da dokunmakla hassasiyet
- Dokunmakla iz bırakan ödem
- Bacakları yukarı kaldırmakla ağrı ya da rahatsızlık hissinde azalma olmaması
Fizik inceleme (B, C, D, E)
B. Bacakların dizden üst kısmı
- Orantısız yağ dağılımı
- Çepeçevre kalınlaşmış cilt altı yağ
C. Bacakların dizden alt kısmı
- Diz eklemine yakın bölgede cilt altı yağ dokusunda kalınlaşma
- Ayak bileğine yakın bölgede cilt altı yağ dokusunda kalınlaşma ve ayak bileği düzeyinde keskin sınırla belirlenmiş normal dokudan anormal dokuya geçiş
D. Kolun dirsek ile omuz arasındaki kısmı
- Cilt altı yağ dokusunda belirgin kalınlaşma
- Dirsek hizasında keskin sınırla belirlenmiş anormal dokudan normal dokuya geçiş
E. Kolun dirsek ile el bileği arasındaki kısmı
- Cilt altı yağ dokusunda kalınlaşma ve el sırtının ince olması
F. Ekstra kriterler
- Cilde bastırmakla ağrı
- Diz arkasında yağ birikimi
Yüksek olasılıkla lipödem:
A (1-6) + (B1 + 2 ya da C1+2 ya da D1 + 2 ya da E)
Yani; 1-6 kriterlerine ek olarak B, C, D ya da E kriterleri varsa yüksek olasılıkla lipödem tanısı konulur.
Lipödem tanısında görüntüleme yöntemlerinin yeri
Günümüzde görüntüleme yöntemleri ile elde bulgular lipödem tanısını desteklemede faydalıdır ancak kesin tanı açısından rolleri sınırlıdır. Lipödem tanısında görüntüleme yöntemlerinin etkinliğini araştıran bir review makalede 32 bilimsel çalışma ve 1154 hastaya ait veriler gözden geçirilmiştir (3).
Lenfosintigrafi ile lenf akımında yavaşlama, Bilgisayarlı Tomografi ile her iki bacakta yumuşak doku artışı ve MR lenfoanjiyografide genişlemiş lenfatik damarlar görülebilir. Ultrasonografide cilt altı yağ dokusu kalınlığında artış görülür. Ultrasonografi incelmesinde lipödem tanısı için dermal kalınlıkta sınır değerler belirlenmiştir (4).
Bunun yanında, Almanya ve USA’den yayımlanan uluslararası bilimsel kılavuzlarda lipödem kesin tanısı için ultrason incelemesi yapılması gibi bir şart yoktur (5,6).
Ultrasonografi incelemesi lipödem ve lenfödem ayırıcı tanısında, ayrıca venöz yetmezlik değerlendirilmesinde yararlıdır.
Kaynaklar:
- Halk AB, Damastra RJ. First Dutch guidelines on lipedema using the international classification of functioning, disability and health. Phlebology 2017;32:152-159.
- Buso G, Depairon M, Tomson D et al. Lipedema: a call to action. Obesity 2019;27:1567-1576.
- Van l farra RFD, Deconinck C, Krug B. Diagnostic imaging in lipedema: a systematic review. Obes Rev 2024;25: e13648.
- Ultrasound criteria for lipedema diagnosis. Amato AC, Saucedo DZ, Santos KD, Benitti DA. Phlebology. 2021;36:651–658
- Faerber G, Cornely M, Daubert C, et al. S2k guideline lipedema. J Dtsch Dermatol Ges. 2024 Sep;22(9):1303-1315.
- Herbst KL, Kahn LA, Iker E et al. Standard of care for lipedema in the United States. Phlebology. 2021 Dec;36(10):779-796.
