Lipödemin tam olarak neden geliştiği konusunda kesin bilimsel kanıtlar yoktur. Bunun yanında, lipödem ile bağlantısı olduğu düşünülen temeldeki iki faktör genetik altyapı ve östrojen ile bağlantılı hormonal bozukluklardır.
Genetik altyapı
Lipödemi olan hastaların yaklaşık %60’ında ailesel yatkınlık ile genetik altyapı söz konusu olabilir. Lipödem hastalarında %16 ile %64 arasında değişen oranlarda pozitif aile öyküsü olduğu bildirilmiştir. Günlük hayata bunu uyarlarsak, eğer annenizde ya da teyzenizde lipödem varsa sizde de olma olasılığı yüksektir. Bu noktada lipödemli genç kadınların düştüğü yanılgılardan birisi de birinci derece kadın akrabalarında özellikle bacakların üst kısmı, kalça ve basenlerde aşırı yağ birikmesini, ailesel normal bir yapı olarak görmeleridir. Tabii ki her kalın bacak lipödem demek değildir. Bunun yanında, bacaklarda aşırı kalınlaşma ve yağlanma, ağrı ve çabuk morarma olması lipödem açısından değerlendirme gerektirir. Lipödem için otozomal dominat bir genetik geçiş söz konusudur.
Hormonal etkiler: Österojen
Östrojen, yağ hücreleri, yağ ve glukoz metabolizmalarında, ayrıca kadın vücut yağ dağılımında anahtar düzenleyici rol oynayan bir hormondur. Kadınlarda lipödeme bağlı yakınmalar özellikle ergenlik çağı ile otuzlu yaşların başlangıcı arasındaki dönemde başlar. Hamilelik ve menapoz gibi hormonal değişikliklerin üst düzeyde olduğu yaşam dönemlerinde lipödem yakınmaları en üst düzeye çıkabilir. Son olarak, östrojen hormonu ile jinoid (jinekoid) tipte yağlanma arasında direkt ilişki vardır. Jinekoid tipte yağlanma, vücudun kalça, uyluk ve popo bölgelerinde yağ depolanması anlamına gelir. Tüm bu nedenlerle östrojen hormonunun lipödem gelişmesinde önemli katkıda bulunduğu düşünülmektedir. Lipödemli kadınlarda polikistik over sendromu görülme sıklığı, lipödem olmayan kadınlarda görülme sıklığına göre daha yüksektir.
Cilt altında, östojen aracılıklı yağ dokusu birikiminde bozukluğa neden olası iki mekanizma;
- Yağ hücrelerinde östrojen reseptör dağılımında ve metabolik sinyalizasyonda değişiklikler
- Östrojen salınımında artışa yol açan yağ hücresi kökenli steroidojenik enzimler
şeklinde sayılabilir. Sonuç, yağ hücresi yapımında, yağ hücrelerinde yağ depolanmasında ve cilt altı yağ dokusunda artıştır.
Diğer olası mekanizmalar
Lipödemde patolojik mekanizma olarak ince kılcal kan damarları ya da lenf damarlarında damar duvarında yapısal bozukluklar vardır. Kılcal kan damarlarındaki yapısal bozukluklar, hem bacaklarda ince kılcal varis oluşumuna hem de kolayca morarmaya zemin hazırlar. Yağ dokusundaki yapısal bozukluklar, artmış yangısal reaksiyonlarla (inflamasyon) birlikte yağ hücreleri arasında yapışıklıklar ve fibröz bantların gelişmesine neden olur. Zamanla yağ bezeleri şeklinde nodüllerin oluşması bacakta lenf akımının giderek bozulmasına ve belirgin ödem oluşmasına zemin hazırlar.
Yağ hücrelerinde aşırı büyüme ya da çoğalma, cilt altı yağ dokusunda hem düzensizlik hem de orantısız bir artışa yol açar. Bu nedenlerle, lipödem hastalığında oluşan aşırı cilt altı yağ dokusu obezite hastalarında görülen yağ dokusundan birçok açıdan farklıdır. Hasta yoğun diyet ya da düzenli egzersiz yapsa bile kolay kolay erimez.
Kaynaklar:
- Schmeller W, Hueppe M, Meier-Vollrath I. Br J Dermatol 2012;166:161-168.
- Langendoen SI, Habbema L, Nijsten TE, Neumann HA. Br J Dermatol 2009;161:980-986.
- Child AH, Gordon KD, Sharpe P et al. Am J Med Genet A 2010;152a:970-6.
- Szel E, Kemeny L, Groma G et al. Med Hypotheses 2014;83:599-606.
- Kruppa P, Georgiou I, Biermann N et al. Dtsch Arztebl Int 2020;117:396-403.
- Katzer K, Hill JL, McIver KB et al. Int J Mol Sci 2021;22,11720.
