Günümüzde lipödemi tamamen ortadan kaldıracak bir tedavi yöntemi henüz yoktur. Lipödem tedavisinin amaçları hastanın yakınmalarını azaltmak, yaşam kalitesini arttırmak, hastalığın ilerlemesini ve ileride oluşabilecek komplikasyonları önlemektir. Lipödem tedavisinde kesin sonuç verecek tek bir yöntem yoktur. Tedaviden fayda görebilmesi için hasta doğru ve sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerini öğrenmeli ve uygulamalıdır.
Lipödem tedavisi iki ana başlığa ayrılabilir; ameliyatsız tedavi yöntemleri ve cerrahi operasyonlar.
Ameliyatsız Tedavi Yöntemleri (Konvansiyonel Yöntemler)
Uluslararası bilimsel kılavuzlar, lipödem tanısı konulan bir hastada öncelikle 3-6 ay boyunca konvansiyonel tedavi yöntemlerinin uygulanmasını önermektedir.
Hasta Eğitimi
Hastalar, hastalığın doğası ve kronik olduğu konusunda bilgilendirilmelidir. Tedavi seçenekleri konusunda tarafsız şekilde bilgilendirme yapılmalıdır. Gerektiğinde hastalara profesyonel psikolojik destek alması önerilmelidir. Hastanın lipödem destek grupları ile iletişime geçmesi sağlanabilir.
İlaç Tedavisi
Lipödem hastalığını tedavi edecek ve ortadan kaldıracak bir ilaç henüz yoktur. İlaçlar ya da gıda destek ürünleri dokudaki yangısal reaksiyonları (inflamasyon) ve sertleşmeyi (fibrozis), ödem ve ağrıyı azaltmaya odaklanmalıdır. Kilo aldırabilecek ilaçlar önlenmeli, mümkünse kilo vermeyi kolaylaştırıcı ilaçlarla değiştirilmelidir. Lipödemli hastalarda uzun süreli idrar söktürücü (diüretik) ilaç kullanılması önlenmelidir. Lipödem ve metabolik sendrom olan hastalarda metformin kullanılması düşünülebilir. Lipödemli hastalarda tiroid fonksiyon testleri ve D vitamini değerleri ölçülmeli, normal sınırlarda olması sağlanmalıdır.
Diyetisyen Danışmanlığı
Diyetisyen gözetiminde doğru beslenmenin öğrenilmesi ve uygulanması lipödem tedavisinde kritik öneme sahiptir. Hasta doğru beslenmiyorsa maalesef büyük olasılıkla diğer tüm tedavi yöntemleri başarısız olacaktır. Bilimsel yayınlarda lipödem diyeti olarak önerilen tek bir tür beslenme şekli yoktur.
Vücutta yangısal reaksiyonları azaltıcı (antiinflamatuar) özelliği nedeniyle Akdeniz diyeti en ön plana çıkan diyet türlerinden birisidir. Antiinflamatuar, kilo ve yakınmaları azaltıcı özellikleri nedeniyle Ketojenik diyet de sıklıkla önerilen diyet türüdür. Lipödem hastalarında beslenme planı, yemek sonrası insülin ve kan şekeri değerlerinde dalgalanmaları en aza indirgemeli ve uzun dönem uygulanabilir olmalıdır.
Düzenli Egzersiz
Lipödem hastalarında egzersiz programları kişisel olarak tariflenmeli, yavaş tempoda başlamalı ve hasta tolere ettikçe ilerlenmelidir. Hastalar postüral ve merkez egzersizleri, kas güçlendirme egzersizleri, nöromuskuler eğitim ve derin nefes egzersizlerinden fayda görebilir. Önerilen ev egzersizleri arasında; yüzme, eliptik makineler, yoga, bisiklet, tüm vücut vibrasyon ve yürüyüş yer alır. Tüm bu egzersizler arasında özellikle yüzme, su içinde aerobik ya da yürüme gibi aquatik egzersizlerin belki de en faydalı olduğu söylenebilir.
Fizyoterapi Uygulamaları
Lipödem tedavisinde hastaların ağrı ve ödem gibi yakınmalarını azaltmak, bacakların incelmesini sağlamak ve hastanın yaşam kalitesini arttırmak için fizyoterapi uygulamaları önemli bir yere sahiptir. Fizyoterapistler özellikle manuel lenfatik drenaj uygulayarak bacaklardaki ödemi belirgin derecede azaltabilir. Ayrıca, bandajlama ve lipödem bası giysilerinin kullanımı gibi kompresyon tedavileri de fizyoterapi uygulamalarının önemli bir parçasıdır.
Psikolojik Destek
Lipödem kronik ve ilerleyici bir hastalıktır. Hastaların önemli bir kısmında despresyon, anksiyete, sosyal izolasyon ve yeme bozuklukları gibi psikolojik sorunlar görülebilir. Hastalar, ağrı ve anksiyete ile başa çıkma stratejilerini öğrenmelidir. Hastaların profesyonel psikolojik destek alması gerekebilir. Psikolojik destek ile hastanın kendi vücut algısının iyileştirilmesi ve duygusal dayanıklılığının geliştirilmesi hedeflenir. Sosyal ilişkilerin iyileştirilmesi, yeme bozuklukları, depresyon ve sosyal izolasyon ile başa çıkılması düzeltilmesi gereken diğer psikolojik sorunlardır.
Cerrahi Operasyonlar
Lipödem tedavisinde ameliyatsız yöntemlerden fayda görmeyen hastalar için cerrahi seçenekler; liposuction ve debulking operasyonlarıdır. Uluslararası bilimsel kılavuzlarda liposuction operasyonunun, bacaklar ve kollarda etkilenmiş cilt altı yağ dokusunun azaltılması için tercih edilen cerrahi yöntem olması önerilmektedir. Bunun yanında, liposuction operasyonunun lipödem tedavisinde tek tedavi yöntemi ya da ilk tedavi yöntemi olarak belirtilmesi ideal bir yaklaşım değildir. Unutulmamalıdır ki, liposuction operasyonu lipödem hastalığını ortadan kaldırmaz.
Liposuction, lipödemin yol açtığı bacaklarda ve kollarda aşırı birikmiş yağ dokusunun azaltılmasını (reduksiyon) sağlar. Lipödem operasyonundan önce hastada toplar damar yetmezliği ve varis olup olmadığını değerlendirmek amacıyla bacak toplar damar ultrasonografi (venöz Doppler ultrason) incelemesi yapılmalıdır. Liposuction operasyonundan önce mümkün olduğunca diğer tedavi yöntemlerinin öncelikle uygulanması tercih edilmelidir.
Kaynaklar:
- Amato AC, Amato JL, Benitti D. Efficacy of liposuction in the treatment of lipedema: a meta-analysis. Cureus 2024;16:e55260.
- Faerber G, Cornely M, Daubert C ve ark. S2k guideline lipedema. J Dtsch Dermatol Ges 2024;22:1303-1315.
- Herbst KL, Kahn LA, Iker E ve ark. Standart of care for lipedema in the United States. Phlebology 2021;36:779-796.
